De Run: uitnodigend, klimaatbestendig beekdal met afwisselende natuur

Gebiedsimpuls

De Run is een beek die ontspringt bij Weebosch vlakbij de Belgische grens. Hij stroomt door de gemeenten Bergeijk en Eersel en komt bij Veldhoven in de Dommel uit. Ingrepen in de vorige eeuw leidden tot verandering van het gebied waardoor de oorspronkelijke natuur (heide en bossen) verdween. De vroegere ingrepen waren alleen gericht op waterafvoer, die van nu ook op het vasthouden van water. De huidige ontwikkelingen in dit deelgebied zorgen ervoor dat het hier weer natuurlijk vertoeven wordt voor mens, flora en fauna.

Het beekdal van de Run maakt onderdeel uit van de gebiedsontwikkeling Grenscorridor N69. Waterschap De Dommel is trekker van de ontwikkelingen in deelgebied De Run. Belangrijke samenwerkingspartners zijn de gemeenten Bergeijk, Eersel en Veldhoven, Staatsbosbeheer en de provincie Noord-Brabant. Het project bestaat uit drie deelgebieden: Grootgoor, Stevert en Heers. De werkzaamheden bij Grootgoor zijn al grotendeels afgerond. Omgevingsmanager Deborah van Gaal van Waterschap De Dommel vertelt over de meest recente stand van zaken.

Consequenties voor boeren

Tot de helft van de 20ste eeuw was de Run een slingerende beek, daarna werd hij rechtgetrokken en breder gemaakt. Veel meanders verdwenen. Met sloten, greppels en stuwen werd het beekdal geschikt gemaakt voor landbouw. Deborah: “We gaan de beek nu weer laten meanderen. Voor agrariërs die hier hun bedrijven runnen, heeft die her-meandering consequenties. Het waterschap blijft met hen in gesprek over hoe we samen tot de beste oplossingen kunnen komen. Dat doen we bijvoorbeeld door het ophogen van bepaalde delen van percelen of het bieden van een schadevergoeding. De keuze is aan de agrariër. Met agrariërs die dat willen, kijken we naar het integreren van natuur in de bedrijfsvoering.”

Meebewegen met het klimaat

De wens van het waterschap en partijen in de omgeving is het beekdal weer natuurlijk, afwisselend en uitnodigend te maken voor iedereen. Er moet ruimte zijn voor water, maar ook voor natuur en recreatie. Én het beekdal moet in staat zijn om de gevolgen van klimaatverandering op te vangen. Deborah: “ De waterberging bij Grootgoor moet overloop kunnen bieden bij extreem veel regen. Door de klimaatverandering ontstaan periodes met heel veel regen, dat kan voor een piekafvoer  zorgen die overstromingen veroorzaakt in de lager gelegen gebieden. Door het aanbrengen van een buffer verloopt de afvoer nu geleidelijker naar De Dommel en De Maas. Zo voorkomen we overlast in de lagere delen van Eindhoven en Veldhoven. Bij droogte moet het gebied ook water vást kunnen houden.”

Ruimte voor natuur

Een belangrijk natuurdoel: vissen moeten de Run goed kunnen passeren. Zo krijgen bijzondere vissen als het bermpje en de beekprik hun leefgebied terug. Deborah: “Die vissen zijn helemaal verdwenen uit de Run. Ze zwemmen wel in de Dommel. Door het aanbrengen van passeerbare passages hebben we goede hoop dat ze weer terugkeren. Ook de waterweegbree, een beschermd plantje onder Natura 2000, is in het gebied nu nog schaars. Het komt hopelijk straks weer volop voor in de Run.”

Ruimte voor het beekwater

In Stevert, Heers en in Grootgoor krijgt het beekwater weer de ruimte. In het natuurgebied Grootgoor meandert de Run weer door het landschap tussen de Kuningen en de nieuwe N69. Dit zorgt voor een verbetering van de natuur en voor meer natuurlijke afwisseling in en om de beek. De nieuwe kade vormt samen met een regelbare hoogwaterstuw een overloopgebied. Bij extreme regenval kan dat - tijdelijk - vollopen met water. Deborah: “De stuw wordt alleen omhoog gezet tijdens extreem hoogwater. Ook bij laagwater is de stuw passeerbaar voor vissen.”

Ruimte voor recreatie

Op de kade in Grootgoor is een recreatiepad aangelegd voor wandelaars en fietsers. Over de nieuwe hoogwaterstuw ligt een recreatiebrug die de Riethovensedijk met de Gagelgoorsedijk verbindt. Deborah: “De voorzieningen voor recreatie zijn kleinschalig, zodat de natuur in stiltegebieden niet wordt verstoord. Iedereen moet hier van de natuur kunnen genieten, zonder die te verstoren. Dat kan bijvoorbeeld vanaf de uitkijkbult die gepland is bij Landgoed De Vloete. Daar wordt ook gekeken of er half-verharde paden voor fietsers en mindervaliden aangelegd kunnen worden. En naar een mogelijkheid om tijdelijk je fiets te stallen. De rest van de paden zijn laarzenpaden. Een eindje verderop, bij de Stevertsebaan, komt ook een mogelijkheid om de auto te parkeren. Je kan straks op de fiets, te voet of te paard een mooi rondje maken door het hele beekdal van De Run.”

Stevert en Heers: ontwerp bijna definitief
Hier zijn de plannen voor beekdalontwikkeling op het gebied van natuur, water en recreatie in een vergevorderd stadium. Het voorlopig ontwerp is in juni 2021 gepresenteerd. De partners zijn op dit moment in gesprek over de details om samen tot een definitief ontwerp te komen. De planning is om in mei 2022 het definitief ontwerp te presenteren. Nieuwsgierig naar de ontwerpen voor Stevert en Heers? Bekijk ze hier:
-
Voorlopig ontwerp Stevert
- Voorlopig ontwerp Heers

Meer informatie
www.dommel.nl/run